Kurk isolatie: plaat, korrel en toepassing

Kurk is de schors van de kurkeik, een boom die vooral rond de Middellandse Zee groeit. De schors wordt om de zoveel jaar met de hand van de stam gehaald, zonder dat de boom wordt gekapt, en groeit daarna weer aan. Wat overblijft na het maken van flessenkurken en vloeren, is grondstof voor isolatie. Kurk isolatie is daarmee een van de bekendste natuurlijke isolatiematerialen. Hieronder leest u in welke vormen het bestaat, waar het voor gebruikt wordt, en waarom u het zelden in een plafond tegenkomt.

Kurkplaat en kurkkorrel

Voor isolatie bestaan twee vormen:

• Geëxpandeerde kurkplaat. Kurkkorrels worden onder stoom en druk verhit. De hars die van nature in kurk zit, smelt daarbij en plakt de korrels aan elkaar, zonder toegevoegde lijm. Het resultaat is een donkerbruine, vrij harde plaat met een kenmerkende geur.
• Kurkkorrel. Losse, gebroken kurk die in holtes of onder vloeren wordt gestort, of bij bijvoorbeeld een vloeropbouw wordt gebruikt als lichte, isolerende vulling.

Eigenschappen

• Isolatiewaarde. De lambda ligt grofweg tussen 0,037 en 0,045 W/mK. Kurk isoleert daarmee ongeveer zo goed als houtvezel en iets minder dan de beste glaswol.
• Vormvast. Een kurkplaat zakt niet in en houdt zijn dikte. Daardoor wordt hij gebruikt waar isolatie ook iets moet dragen, zoals onder een vloer of op een dak.
• Vocht. Kurk neemt weinig water op en rot niet snel. Daarom wordt het ook in gevels en op plaatsen met wisselende vochtigheid toegepast.
• Geluid. Kurk dempt contactgeluid, bijvoorbeeld als ondervloer. Dat is een andere toepassing dan isoleren tegen warmteverlies.
• Prijs. Kurk hoort bij de duurdere isolatiematerialen. De oogst is handwerk en de grondstof komt van ver.

Waar kurk gebruikt wordt

U komt kurkisolatie het meest tegen in:

• de buitenkant van een gevel, als plaat die direct gepleisterd of zichtbaar gelaten kan worden;
• een plat dak, onder de dakbedekking;
• een vloer, als stevige laag onder een dekvloer of houten vloer;
• renovatie van oude panden, waar men kiest voor natuurlijke en dampopen materialen.

Waarom kurk zelden in een plafond zit

In een plafond van binnenuit telt vooral hoeveel ruimte de isolatie kost, en hoe goed de laag aansluit op wat er al zit. Daar heeft kurk weinig voordelen. Voor dezelfde isolatiewaarde is een kurkplaat ongeveer even dik als cellulose of houtvezel, en veel dikker dan PIR. Tegen een plafond kost dat hoogte. Bovendien is een harde plaat lastig passend te maken rond balken, leidingen en een scheef plafond, en elke naad moet daarna luchtdicht worden.

Heeft het plafond een holte erboven, dan is inblazen eenvoudiger: losse vezels vullen elke hoek, zonder dat er iets onder het plafond bij komt. Hoe dat gaat, leest u op plafond isoleren door inblazen. Is er geen holte en weinig hoogte, dan is PIR met stucwerk de dunste route, zie PIR-platen tegen het plafond. Een kurkplaat tegen het plafond kan, maar is dan de dure en dikke keuze.

Kurk zelf verwerken

Een kurkplaat laat zich zagen met een fijne zaag en verlijmen of mechanisch bevestigen, afhankelijk van de ondergrond. Op een gevel wordt de plaat meestal gelijmd en geplugd, en daarna gepleisterd met een pleister die bij kurk past. Op een vloer ligt hij los of verlijmd onder de afwerking. Wie zelf met kurk werkt, let op dezelfde punten als bij elke plaat: de naden sluiten, de randen aansluiten op de rest van de isolatie, en aan de warme kant een laag die vocht uit de woning tegenhoudt. Bij een plafond komt daar het gewicht bij: een plaat boven uw hoofd moet stevig vastzitten, en dat vraagt een ondergrond die het kan dragen.

Duurzaamheid

Kurk is biobased en wordt geoogst zonder bomen te kappen. Daar staat tegenover dat de grondstof van ver komt en dat de beschikbare hoeveelheid beperkt is. Cellulose, gemaakt van oud papier uit eigen land, is een biobased alternatief met een kortere weg naar de bouwplaats. Een vergelijking van natuurlijke materialen staat in biobased isolatiemateriaal vergeleken, en meer over wat biobased voor een plafond betekent op biobased plafondisolatie met cellulose.

Kurk en de ISDE

Kurk kan voor de ISDE als biobased isolatie meetellen, als het product daarvoor bij de meldcode van RVO staat. Dan geldt de biobased-toeslag bovenop het gewone bedrag per m². Het bedrag hangt af van de plek: dak, zoldervloer, vloer of gevel hebben elk een eigen tarief. Een overzicht per plek staat op subsidie.

Samengevat

Kurk isolatie is een natuurlijk, vormvast en vochtbestendig materiaal, als plaat of korrel. Het past goed op gevels, platte daken en vloeren en in renovaties met natuurlijke materialen. In een plafond van binnenuit is het zelden de beste keuze: het kost hoogte en is lastig passend te maken. Voor een plafond met een holte is cellulose eenvoudiger; zonder holte is PIR het dunst. Meer soorten naast elkaar vindt u in soorten isolatie vergeleken.